Theo BS.CKII Nguyễn Đức Thành – Giám đốc Trung tâm Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, thuốc lá điện tử đang trở thành một trong những mối nguy sức khỏe đáng lo ngại đối với thanh thiếu niên hiện nay. Với vẻ ngoài thời thượng, hương vị hấp dẫn cùng những quảng cáo đánh vào tâm lý giới trẻ, thuốc lá điện tử đang khiến nhiều người lầm tưởng đây là sản phẩm ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, thực tế lại hoàn toàn ngược lại.
Thuốc lá điện tử (Electronic Nicotine Delivery Systems – ENDS), còn được gọi là E-cigarette hay Vape, là thiết bị điện tử cầm tay sử dụng pin để làm nóng dung dịch chứa nicotine và các hóa chất khác, tạo ra các hạt khí dung để người dùng hít vào. Hiện nay, thuốc lá điện tử chưa được phép lưu hành chính thức tại Việt Nam, nhưng vẫn xuất hiện dưới nhiều hình thức mua bán và quảng cáo trên thị trường.
“Cái bẫy ngọt ngào” được ngụy trang tinh vi
Theo BS.CKII Nguyễn Đức Thành, thuốc lá điện tử thực chất là một “cái bẫy ngọt ngào” được thiết kế nhằm thu hút giới trẻ. Các sản phẩm này thường được bổ sung hàng nghìn mùi hương hấp dẫn như trái cây, bánh ngọt, kẹo sữa… giúp che lấp mùi hóa chất độc hại bên trong.
Bên cạnh đó, thiết kế nhỏ gọn, bắt mắt với hình dạng giống son môi, USB hoặc các thiết bị công nghệ hiện đại đã đánh trúng tâm lý tò mò, thích khám phá và thể hiện cá tính của thanh thiếu niên. Nhiều chiến dịch quảng cáo còn cố tình gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh “sành điệu”, “hiện đại” hoặc “giúp cai thuốc lá”, gây hiểu lầm nghiêm trọng cho người sử dụng.
BS.CKII Nguyễn Đức Thành cảnh báo: “Sự hấp dẫn từ hương vị và thiết kế bên ngoài không làm thay đổi bản chất của thuốc lá điện tử. Đây vẫn là sản phẩm chứa nhiều chất độc hại có khả năng gây nghiện và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên.”
Những lầm tưởng phổ biến về thuốc lá điện tử
Nhiều bạn trẻ cho rằng thuốc lá điện tử chỉ tạo ra “hơi nước” vô hại. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy khí dung từ thuốc lá điện tử là hỗn hợp của nicotine cùng nhiều hóa chất độc hại khác, trong đó có các kim loại nặng và chất có khả năng gây ung thư.
Một quan niệm sai lầm khác là thuốc lá điện tử không gây nghiện. Thực tế, phần lớn sản phẩm chứa hàm lượng nicotine rất cao. Một số trường hợp còn bị pha trộn các chất kích thích hoặc ma túy tổng hợp, khiến người dùng nhanh chóng lệ thuộc mà không hề hay biết.
Không ít người cũng tin rằng thuốc lá điện tử giúp cai thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy người sử dụng có nguy cơ lệ thuộc đồng thời cả thuốc lá điện tử và thuốc lá điếu thông thường.
Hiểm họa sức khỏe âm thầm nhưng nghiêm trọng
Theo BS.CKII Nguyễn Đức Thành, nicotine trong thuốc lá điện tử có thể gây nghiện mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển não bộ ở người dưới 25 tuổi. Chất này làm tăng huyết áp, co mạch máu và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch.
Đối với hệ hô hấp, khói thuốc lá điện tử chứa các hạt siêu mịn, kim loại nặng như chì, niken cùng các chất tạo hương có khả năng gây tổn thương phổi. Các hạt này có thể đi sâu vào phế nang, gây viêm đường hô hấp, suy giảm chức năng phổi và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
Ngoài ra, quá trình đốt nóng tinh dầu còn tạo ra các hợp chất độc hại như formaldehyde, benzene và nitrosamines – những chất được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư.
Đáng lo ngại hơn, nhiều loại thuốc lá điện tử trôi nổi trên thị trường đã bị phát hiện chứa ma túy tổng hợp hoặc các chất hướng thần nguy hiểm, khiến người dùng, đặc biệt là học sinh và sinh viên, có nguy cơ rơi vào tình trạng nghiện ngập và ngộ độc nghiêm trọng.
Chung tay bảo vệ thế hệ trẻ trước cạm bẫy thuốc lá điện tử
Để ngăn chặn những tác động tiêu cực của thuốc lá điện tử đối với thanh thiếu niên, cần có sự phối hợp đồng bộ từ gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
Cha mẹ cần chủ động trang bị kiến thức cho con em về tác hại của thuốc lá điện tử, đồng thời quan tâm đến những thay đổi bất thường trong tâm lý và hành vi của trẻ.
Nhà trường cần tăng cường các chương trình truyền thông, giáo dục sức khỏe và tổ chức các buổi tư vấn chuyên đề nhằm giúp học sinh nhận diện đúng về những nguy cơ từ thuốc lá điện tử.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi buôn bán, quảng cáo thuốc lá điện tử trái phép.
Thanh thiếu niên cũng cần xây dựng lối sống lành mạnh, tích cực tham gia các hoạt động thể thao, văn hóa và kỹ năng sống để nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, đồng thời tránh xa các cám dỗ và nguy cơ từ thuốc lá điện tử.
