Trong vài năm trở lại đây, thuốc lá điện tử ngày càng xuất hiện phổ biến trong đời sống, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ. Nhiều người cho rằng sản phẩm này chỉ tạo ra “hơi nước” có mùi thơm, ít gây hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo thành phần nicotine trong thuốc lá điện tử chính là yếu tố khiến người sử dụng dễ rơi vào vòng xoáy nghiện ngập mà không nhận ra.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, các sản phẩm thuốc lá điện tử đều chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh và tim mạch.

Nicotine – chất gây nghiện mạnh trong thuốc lá điện tử

Nicotine là một hợp chất hóa học tự nhiên có trong cây thuốc lá. Khi được hấp thu vào cơ thể, nicotine nhanh chóng đi vào máu và chỉ mất vài giây để tác động lên não. Tại não bộ, nicotine kích thích giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn và thư giãn. Cảm giác dễ chịu này khiến người sử dụng có xu hướng lặp lại hành vi hút thuốc nhiều lần, từ đó hình thành sự phụ thuộc.

Theo các chuyên gia y tế, cơ chế gây nghiện của nicotine tương tự nhiều chất gây nghiện khác. Khi ngừng sử dụng, người dùng có thể xuất hiện các triệu chứng như bồn chồn, khó tập trung, cáu gắt hoặc thèm nicotine mạnh mẽ. Đáng chú ý, nhiều loại dung dịch vape có hàm lượng nicotine cao, thậm chí tương đương hoặc cao hơn so với thuốc lá điếu thông thường.

Vì sao thuốc lá điện tử dễ khiến người dùng “nghiện lúc nào không hay”?

Một trong những lý do khiến thuốc lá điện tử dễ gây nghiện là thiết kế sản phẩm và cách thức sử dụng.

Thiết bị vape thường nhỏ gọn, dễ mang theo và có thể sử dụng nhiều lần trong ngày. Người dùng có thể hít từng hơi ngắn mà không nhận ra lượng nicotine đã nạp vào cơ thể. Ngoài ra, các loại dung dịch vape được bổ sung nhiều hương vị như trái cây, bạc hà, kẹo ngọt… Những mùi hương này làm giảm cảm giác khó chịu khi hít nicotine, khiến việc sử dụng trở nên “dễ chịu” hơn, đặc biệt đối với người mới thử.

Theo cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới, chính các yếu tố này khiến thuốc lá điện tử có nguy cơ thu hút người trẻ và làm gia tăng tỷ lệ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Tác động của nicotine đối với sức khỏe

Nicotine không chỉ gây nghiện mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan trong cơ thể.

Đối với hệ tim mạch:

Nicotine làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và gây co mạch máu. Việc tiếp xúc lâu dài với nicotine có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ và rối loạn tuần hoàn.

Đối với hệ thần kinh:

Nicotine tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương, có thể gây rối loạn giấc ngủ, lo âu và phụ thuộc tâm lý.

Đối với não bộ thanh thiếu niên:

Các nghiên cứu cho thấy não bộ vẫn tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi. Việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, trí nhớ và kiểm soát hành vi. Ngoài nicotine, khí dung từ thuốc lá điện tử còn có thể chứa các hóa chất khác như kim loại nặng, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và các hạt siêu mịn có thể xâm nhập sâu vào đường hô hấp.

Thuốc lá điện tử có phải là phương pháp cai thuốc?

Một số người tin rằng thuốc lá điện tử có thể giúp cai thuốc lá. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia y tế cho rằng đây không phải là phương pháp cai nghiện hiệu quả.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế Việt Nam, thuốc lá điện tử không được xem là biện pháp điều trị cai nghiện thuốc lá. Việc chuyển từ thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử vẫn khiến cơ thể tiếp tục phụ thuộc nicotine.

Trong một số trường hợp, người sử dụng thậm chí có thể sử dụng song song cả thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Khuyến cáo của ngành y tế

Trước nguy cơ gia tăng sử dụng thuốc lá điện tử, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần nâng cao nhận thức về tác hại của nicotine và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên:

• Không thử hoặc sử dụng thuốc lá điện tử dưới bất kỳ hình thức nào
• Không xem vape là sản phẩm an toàn hoặc ít độc hại
• Tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi có nhu cầu cai thuốc lá
• Tăng cường truyền thông và giáo dục sức khỏe cho thanh thiếu niên

Việc hiểu rõ bản chất gây nghiện của nicotine sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân và góp phần xây dựng môi trường sống không khói thuốc.