Sau kỳ nghỉ, trẻ trở lại trường tiếp xúc nhiều hơn với bạn bè và môi trường tập thể, khiến nguy cơ mắc các bệnh lây nhiễm từ viêm đường hô hấp, viêm họng đến tay chân miệng, sốt xuất huyết.
Bên cạnh việc chủ động phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần nhận biết những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.
Trẻ trở lại trường, nguy cơ mắc bệnh tăng
BS.CKII Nguyễn Hoàng Thạch, Phó Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho biết trẻ khi bước vào môi trường học tập thường dễ mắc bệnh hơn do phải tiếp xúc với nhiều người trong không gian tập thể.
Ở trường, trẻ có thể chơi đùa, nói chuyện, ho hoặc hắt hơi gần nhau, thậm chí dùng chung đồ ăn, đồ chơi. Với trẻ nhỏ, khả năng tự bảo vệ bản thân còn hạn chế nên nguy cơ tiếp xúc với virus, vi khuẩn càng cao. Chỉ cần một trẻ mắc bệnh trong lớp, những trẻ xung quanh có thể có nguy cơ lây nhiễm.
Đặc biệt, các bệnh lý tai mũi họng thường lây qua đường hô hấp và dịch tiết. ThS.BS Trần Duy Phong, Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho biết thêm môi trường trường học có số lượng trẻ đông, các em thường xuyên chơi chung, trò chuyện và tiếp xúc gần nhau nên nguy cơ lây nhiễm cao hơn so với môi trường gia đình.
“Chỉ cần một bé trong lớp bị bệnh thì những bé xung quanh có nguy cơ bị lây” – BS Phong nhận định.
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt những trẻ mới đi nhà trẻ, tình trạng mắc bệnh liên tục sau khi đi học là vấn đề khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, theo BS Thạch, không có biện pháp nào giúp trẻ đi học mà hoàn toàn không mắc bệnh. Điều quan trọng là phụ huynh xây dựng cho trẻ thói quen phòng bệnh và duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Trước hết, cha mẹ cần giúp trẻ hình thành thói quen tự bảo vệ bản thân, trong đó rửa tay thường xuyên là một trong những việc cơ bản nhất. Trẻ cũng cần được hướng dẫn che miệng khi ho, hắt hơi bằng khuỷu tay thay vì dùng bàn tay; hạn chế đưa tay lên mặt, ngậm hoặc cắn móng tay.
Bên cạnh đó, trẻ cần được đảm bảo chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, phù hợp với lứa tuổi. Phụ huynh cũng nên chú ý vệ sinh môi trường và những vật dụng trẻ mang từ trường về nhà. Ba lô, quần áo, dụng cụ học tập, hộp đựng sữa… cần được vệ sinh thường xuyên; quần áo nên được thay và giặt sạch sau khi trẻ đi học về.
Với trẻ nhỏ chưa có khả năng tự bảo vệ, vai trò của cha mẹ càng quan trọng. BS Thạch khuyến cáo phụ huynh có thể hình thành thói quen vệ sinh cho trẻ bằng cách làm mẫu, chẳng hạn thường xuyên rửa tay trước mặt con để trẻ quan sát và bắt chước.
Bên cạnh các biện pháp vệ sinh, cha mẹ cũng cần rà soát lịch tiêm chủng của trẻ, đặc biệt những vaccine phòng các bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ theo khuyến cáo và chỉ định phù hợp.
Một vấn đề khác thường khiến phụ huynh lo lắng là trẻ vừa đi học trở lại đã liên tục sổ mũi, nghẹt mũi, ho, đau họng hoặc viêm họng.
Theo BS Phong, tình trạng này có thể xuất phát từ việc trẻ tiếp tục tiếp xúc với các nguồn lây mới trong môi trường học tập. Trẻ vừa điều trị khỏi một đợt bệnh nhưng sau đó lại tiếp xúc với virus hoặc tác nhân gây bệnh khác nên có thể mắc bệnh trở lại.
Một nguyên nhân khác là việc điều trị không đầy đủ. Chẳng hạn, trẻ mới uống thuốc được một, hai ngày, thấy hết sốt hoặc đỡ bệnh thì phụ huynh tự ý ngừng thuốc. Sau khi đi học trở lại, trẻ có thể tiếp tục xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau họng, ho.
Do đó, phụ huynh không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy trẻ đỡ bệnh. Đặc biệt, với kháng sinh, cần sử dụng đúng theo chỉ định của bác sĩ.
Không xem nhẹ khi trẻ ngủ ngáy, thở miệng
Không ít phụ huynh cho rằng trẻ ngủ ngáy là dấu hiệu ngủ ngon. Tuy nhiên, theo BS Phong, cần phân biệt giữa ngủ ngáy sinh lý và ngủ ngáy do bệnh lý. Ngủ ngáy có thể xuất hiện khi trẻ bị cảm, nghẹt mũi hoặc mệt sau một ngày hoạt động nhiều. Khi tình trạng này hết, trẻ có thể trở lại giấc ngủ bình thường.
Ngược lại, nếu trẻ ngủ ngáy thường xuyên, tiếng ngáy to, kèm nghẹt mũi, thở bằng miệng hoặc có những khoảng thời gian ngưng thở rồi thở mạnh trở lại, phụ huynh cần lưu ý. Trẻ ngủ không sâu, thường xuyên trằn trọc cũng là dấu hiệu cần được quan tâm.
Theo BS Phong, nếu trẻ ngủ ngáy thường xuyên, đặc biệt trên 3 lần mỗi tuần, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.
Giấc ngủ kém kéo dài không chỉ khiến trẻ mệt mỏi vào sáng hôm sau mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập và sinh hoạt. Trẻ có thể khó thức dậy, lừ đừ, thiếu tập trung, hay quên, dễ cáu gắt hoặc thay đổi hành vi.
“Giấc ngủ của trẻ cần đảm bảo cả thời lượng và chất lượng, trẻ phải ngủ đủ và ngủ sâu thì mới đảm bảo sức khỏe” – BS Phong chia sẻ
Khi trẻ có biểu hiện ngủ ngáy, thở bằng miệng, nghẹt mũi kéo dài hoặc ngủ không ngon, quá trình thăm khám sẽ tập trung vào các cơ quan tai, mũi, họng. Bác sĩ sẽ kiểm tra đường mũi có thông thoáng hay không, trẻ có viêm mũi, viêm xoang hoặc dị vật trong mũi hay không. Ở vùng họng, bác sĩ đánh giá tình trạng amidan, mức độ quá phát, tình trạng hẹp hoặc viêm nhiễm.
Tai cũng cần được kiểm tra để đánh giá khả năng nghe và phát hiện những vấn đề như viêm tai giữa. Tùy trường hợp, trẻ có thể được chỉ định thêm các phương pháp cận lâm sàng như nội soi mũi để đánh giá vùng phía sau mũi và tình trạng VA. Với trẻ còn quá nhỏ chưa thể nội soi, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Một số trường hợp ngủ ngáy cần được đo đa ký giấc ngủ nhằm đánh giá tình trạng ngưng thở trong khi ngủ.
Sốt, phát ban và những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
BS Thạch lưu ý phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ sốt kèm phát ban. Đây có thể là biểu hiện của một số bệnh truyền nhiễm cần được thăm khám, trong đó có tay chân miệng hoặc sốt xuất huyết.
Nếu trẻ sốt cao 39-40 độ C, lừ đừ, có biểu hiện bất thường về nhịp thở hoặc tiếng thở, xuất hiện phát ban hay bóng nước lan trên da, phụ huynh không nên tiếp tục giữ trẻ ở nhà để tự theo dõi. Trẻ bỏ ăn, không uống được hoặc không thể dùng thuốc cũng là tình trạng cần được đưa đi khám, bởi lúc này gia đình khó có thể đảm bảo việc chăm sóc và điều trị tại nhà.
Các bác sĩ cũng khuyến cáo phụ huynh không nên tự điều trị khi cảm thấy không chắc chắn về tình trạng của trẻ. Nếu lo lắng hoặc không tự tin trong việc theo dõi con, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Với trẻ sốt và gia đình nghi ngờ sốt xuất huyết, BS Thạch nhấn mạnh phụ huynh có thể sử dụng paracetamol để hạ sốt theo hướng dẫn phù hợp, đồng thời cho trẻ uống đủ nước. Ngược lại, không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen trong trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết.
Đặc biệt, từ ngày thứ ba kể từ khi khởi phát sốt, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xét nghiệm khi cần thiết, nhằm đánh giá tình trạng bệnh.
Một trẻ từng mắc tay chân miệng cũng không đồng nghĩa sẽ không mắc bệnh lần nữa. Theo BS Thạch, nếu tiếp xúc với virus gây bệnh, trẻ vẫn có thể tái nhiễm. Tay chân miệng có thể lây qua dịch tiết như nước bọt và phân của người bệnh. Trong môi trường trường học, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ, virus có thể tồn tại trên đồ chơi và các vật dụng mà trẻ thường xuyên tiếp xúc. Do đó, việc rửa tay, hạn chế trẻ ngậm đồ chơi, cắn móng tay hoặc đưa các vật dụng lên miệng là những thói quen cần được duy trì.
Theo các bác sĩ, phụ huynh không cần quá lo lắng nhưng cần chủ động xây dựng cho trẻ thói quen vệ sinh, đảm bảo dinh dưỡng, rà soát lịch tiêm chủng và theo dõi sát những biểu hiện bất thường. Quan trọng hơn, khi trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc gia đình cảm thấy không chắc chắn trong việc chăm sóc, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá thay vì tự ý điều trị tại nhà.
Tình hình tay chân miệng, sốt xuất huyết tại TP.HCM
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), trong tuần 35/2026 (từ ngày 24 đến 30/8), thành phố ghi nhận 1.256 ca sốt xuất huyết, tăng 4,4% so với trung bình 4 tuần trước. Tính từ đầu năm, tổng số ca sốt xuất huyết là 29.601 ca.
Cùng thời gian, TP.HCM ghi nhận 843 ca tay chân miệng, giảm 16,7% so với trung bình 4 tuần trước. Tổng số ca tay chân miệng từ đầu năm đến hết tuần 35 là 32.230 ca.
HCDC khuyến cáo người dân tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng bệnh tay chân miệng và sốt xuất huyết, đặc biệt chú trọng vệ sinh tay, vệ sinh môi trường và chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường.
