Câu hỏi: Thưa bác sĩ Bệnh viện Đa khoa An Sinh, tôi chạy thận nhân tạo được gần 5 năm nay. Gần đây hai đầu gối, thắt lưng và các khớp cổ tay của tôi đau nhức dữ dội, đi lại rất khó khăn. Mọi người bảo do máy chạy thận lọc sạch quá, làm rút hết canxi trong xương nên gây loãng xương. Xin hỏi bác sĩ chạy thận bị đau nhức xương khớp có phải do mất canxi từ máy lọc không và điều trị thế nào?

Trả lời:

BS.CKI Trần Đình NghĩaTrưởng khoa Lọc thận – BVĐK An Sinh

BS.CKI Trần Đình Nghĩa, Trưởng khoa Lọc thận, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, khẳng định quan niệm “máy chạy thận lọc làm mất hết canxi trong cơ thể” là một hiểu lầm hoàn toàn sai lệch. Trong quy trình lọc máu chuẩn y khoa, dịch lọc luôn được duy trì nồng độ ion canxi cân bằng sinh lý. Tình trạng chạy thận bị đau nhức xương khớp thực chất xuất phát từ hội chứng rối loạn khoáng chất và xương do bệnh thận mạn (CKD-MBD):

• Thận mất khả năng hoạt hóa vitamin D: Thận là cơ quan duy nhất trong cơ thể chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt tính (Calcitriol) giúp ruột hấp thu canxi. Khi suy thận giai đoạn cuối, quá trình này ngưng trệ khiến cơ thể thiếu hụt canxi nghiêm trọng.
• Tuyến cận giáp “rút” canxi từ xương: Khi canxi trong máu sụt giảm còn phospho tăng cao, 4 tuyến cận giáp ở cổ bị kích thích tiết ồ ạt hormone PTH để “hút” canxi từ khung xương đẩy ra máu. Hậu quả là xương bị xốp, rỗng tủy, giòn gãy và đau buốt dữ dội.
• Lắng đọng phức hợp canxi – phospho tại khớp: Nồng độ canxi và phospho dư thừa kết hợp với nhau tạo thành vi tinh thể lắng đọng ở bao hoạt dịch khớp, màng gân, gây viêm khớp và xơ cứng khớp.
• Tích tụ đạm phân tử trung bình Beta-2 microglobulin: Sau nhiều năm chạy thận, chất đạm Beta-2 microglobulin khó đào thải qua màng lọc thông thường sẽ tích tụ lại ở cột sống, khớp háng và dây chằng cổ tay, gây hội chứng ống cổ tay và đau khớp mạn tính.

Bác sĩ khuyến cáo người bệnh cần duy trì lịch lọc máu, khám định kỳ, kiểm soát lượng dịch, bảo đảm dinh dưỡng và chăm sóc đường vào mạch máu đúng cách.

Cách kiểm soát và bảo vệ xương khớp cho người chạy thận

Theo BS.CKI Trần Đình Nghĩa, để ngăn ngừa nguy cơ biến dạng xương hoặc gãy xương tự nhiên khi chạy thận bị đau nhức xương khớp, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Định kỳ xét nghiệm bộ 3 chỉ số xương: Thường xuyên xét nghiệm máu kiểm tra nồng độ Canxi, Phospho và hormone tuyến cận giáp (iPTH) để bác sĩ điều chỉnh liều thuốc kịp thời.
• Bổ sung vitamin D hoạt tính đúng chỉ định y khoa: Tuyệt đối không tự ý mua canxi hoặc vitamin D ngoài tiệm thuốc về uống vì có thể gây vôi hóa mạch máu tim mạch. Bệnh nhân bắt buộc phải dùng vitamin D dạng hoạt tính (Calcitriol/Paricalcitol) hoặc thuốc gắn canxi theo toa chuyên khoa Thận.
• Áp dụng kỹ thuật lọc máu hiện đại: Để giảm thiểu nguy cơ chạy thận bị đau nhức xương khớp, bác sĩ có thể kết hợp kỹ thuật lọc máu thẩm tách siêu lọc (HDF Online) hoặc màng lọc thông lượng cao (High-flux) để loại bỏ tối đa phân tử trung bình Beta-2 microglobulin, bảo vệ hệ xương khớp toàn diện.

Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc có thắc mắc về thuốc, chế độ ăn và sinh hoạt, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự xử trí.

Chạy thận bị đau nhức xương khớp là biến chứng chuyển hóa cần được can thiệp điều trị sớm để tránh nguy cơ tàn phế. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được xét nghiệm và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất.