Nội dung được cố vấn và kiểm duyệt chuyên môn bởi BS.CKII Nguyễn Hoàng Thạch, Phó Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa An Sinh.

Khi thấy bé chảy dãi, bỏ ăn vì đau rát miệng, không ít cha mẹ bối rối: liệu con chỉ sốt mọc răng hay đang mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ em? Thay vì lo lắng, việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám kịp thời sẽ giúp hạn chế biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục. Bài viết dưới đây của Bệnh viện Đa khoa An Sinh sẽ giúp cha mẹ nhận biết sớm triệu chứng, nắm rõ các giai đoạn tiến triển và áp dụng cách chăm sóc chuẩn, giúp bé mau phục hồi.

Bệnh tay chân miệng là gì? Do virus nào gây ra?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ người sang người, dễ bùng phát thành dịch do các chủng virus đường ruột (Enterovirus) gây nên. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt ở nhóm trẻ dưới 3 tuổi. Do hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện và môi trường sinh hoạt tập thể tại nhà trẻ, mẫu giáo có tính lây nhiễm cao, virus rất dễ lan rộng nếu không được kiểm soát kịp thời.

Tác nhân gây bệnh tay chân miệng chủ yếu thuộc hai nhóm virus chính:

• Coxsackievirus A16: Là chủng virus phổ biến, thường gây tổn thương nhẹ ở da và niêm mạc miệng, diễn tiến lành tính và đa số trẻ có thể tự hồi phục sau 7-10 ngày mà ít khi gây biến chứng nặng.
• Enterovirus 71 (EV71): Là chủng virus nguy hiểm nhất với đặc tính hướng thần kinh mạnh. EV71 là nguyên nhân hàng đầu gây các thể bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp, suy tuần hoàn và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Một trong những dấu hiệu của bệnh tay chân miệng là phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, khuỷu, gối, mông; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày).

Bệnh tay chân miệng có lây không và lây qua đường nào?

Các con đường lây truyền chính

Bệnh tay chân miệng có khả năng lây lan rất nhanh và chủ yếu qua đường tiêu hóa cũng như tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết của người bệnh. Nguồn lây chính bao gồm:

• Giọt bắn hô hấp: Virus phát tán qua nước bọt, dịch tiết mũi họng khi trẻ bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.
• Dịch từ nốt mụn nước: Tiếp xúc trực tiếp với dịch vỡ ra từ các phỏng nước trên da hoặc niêm mạc miệng của trẻ.
• Phân của trẻ nhiễm bệnh: Virus thải qua phân của trẻ bệnh và lây nhiễm qua bàn tay không được rửa sạch sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh.
• Vật dụng trung gian: Bề mặt đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, muỗng nĩa bám dính virus.

Bệnh tay chân miệng ở người lớn có bị không?

Nhiều người nghĩ bệnh chỉ xuất hiện ở trẻ em. Tuy nhiên, người lớn và thanh thiếu niên vẫn có thể mắc bệnh tay chân miệng. Mặc dù người lớn thường chỉ có biểu hiện rất nhẹ hoặc không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt, người lớn vẫn có thể mang vi rút và lây truyền cho trẻ, ngay cả khi triệu chứng nhẹ hoặc không rõ ràng.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng qua từng giai đoạn

Biểu hiện của bệnh tay chân miệng diễn tiến qua 4 giai đoạn rõ rệt:

Giai đoạn ủ bệnh (3-7 ngày)

Đây là khoảng thời gian từ khi virus xâm nhập vào cơ thể đến khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Trong giai đoạn ủ bệnh kéo dài từ 3-7 ngày, trẻ hoàn toàn chưa có biểu hiện rõ rệt.

Giai đoạn khởi phát (1-2 ngày)

Diễn ra trong vòng 1-2 ngày với các triệu chứng nhẹ ban đầu khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với cảm sốt thông thường:

• Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng.
• Trẻ biếng ăn, quấy khóc, có thể đi tiêu chảy nhẹ vài lần trong ngày.

Giai đoạn toàn phát (3-10 ngày)

Giai đoạn này kéo dài từ 3-10 ngày với các dấu hiệu điển hình của bệnh:

• Loét miệng: Xuất hiện các vết loét đỏ hoặc nốt phỏng nước đường kính 2-3 mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi. Các vết loét này gây đau rát kéo dài khiến trẻ tăng tiết nước bọt, chảy dãi, bỏ ăn và bỏ bú.
• Phát ban dạng phỏng nước: Mụn nước nổi ở các vị trí đặc trưng như lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông. Các nốt phỏng nước này thường tồn tại dưới 7 ngày, sau đó thâm lại và rất hiếm khi bị loét hay bội nhiễm.
• Sốt: Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao. Nếu trẻ sốt cao trên 39°C không hạ và nôn ói nhiều, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ biến chứng thần kinh hoặc tim mạch.

Giai đoạn lui bệnh (sau 7 – 10 ngày)

Thường từ 3-5 ngày sau giai đoạn toàn phát (khoảng 7-10 ngày tính từ lúc khởi phát), trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn nếu không gặp các biến chứng nguy hiểm.

BS.CKII Nguyễn Hoàng Thạch, Phó Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa An Sinh đang thăm khám cho bệnh nhi.

Bệnh tay chân miệng bao lâu thì hết lây và khỏi hẳn?

Trẻ mắc bệnh tay chân miệng có khả năng lây lan mạnh nhất trong tuần đầu tiên của bệnh khi các tổn thương loét miệng và phỏng nước đang phát triển. Mặc dù các triệu chứng có thể khỏi hoàn toàn sau 7-10 ngày, vi rút vẫn tiếp tục đào thải qua đường hô hấp trong vài tuần và qua phân trong vòng vài tuần đến vài tháng sau đó.

Để đảm bảo bé khỏi hẳn và ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm cộng đồng, phụ huynh nên cách ly trẻ tại nhà, tạm thời cho trẻ nghỉ học tại nhà trẻ, mẫu giáo trong khoảng 10-14 ngày đầu của bệnh.

Nguyên tắc điều trị và chăm sóc trẻ bị tay chân miệng hiệu quả

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng, việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, giảm triệu chứng và theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo biến chứng.

Hạ sốt, rơ miệng và chế độ dinh dưỡng

• Hạ sốt an toàn:
  • Khi trẻ sốt từ 38.5°C trở lên, cho trẻ dùng thuốc hạ sốt Paracetamol với liều 10-15 mg/kg/lần, uống mỗi 4-6 giờ khi cần.
  • Dùng quần áo thoáng mát và lau mát bằng nước ấm.
  • Tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ em.
• Vệ sinh niêm mạc miệng:
  • Rơ miệng nhẹ nhàng cho bé bằng nước muối sinh lý 0.9% hoặc dung dịch vệ sinh răng miệng chuyên dụng theo chỉ định của bác sĩ để làm sạch niêm mạc và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
  • Tránh chạm mạnh làm vỡ các nốt loét gây đau rát thêm.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý:
  • Cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội hoặc ấm nhẹ như cháo loãng, súp, sữa, sữa chua.
  • Tránh các loại thực phẩm quá nóng, chua, mặn hoặc cay gắt vì sẽ làm kích ứng các vết loét miệng.
  • Cho trẻ uống nhiều nước, nước trái cây để phòng ngừa mất nước.

Áp dụng quy tắc “3 sạch” phòng ngừa lây nhiễm cộng đồng

Bộ Y tế khuyến cáo gia đình thực hiện nghiêm ngặt quy tắc “3 sạch” để ngăn chặn vi rút lây lan:

• Ăn uống sạch: Cho trẻ ăn chín, uống sôi; vật dụng chế biến và chén muỗng phải được rửa sạch, không dùng chung đồ ăn chén đĩa với trẻ khác.
• Ở sạch: Thường xuyên lau rửa sàn nhà, bàn ghế, tay nắm cửa và bề mặt tiếp xúc bằng dung dịch sát khuẩn hoặc dung dịch Cloramin B.
• Bàn tay sạch & đồ chơi sạch: Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên cho cả trẻ và người chăm sóc (đặc biệt sau khi thay tã, tiếp xúc phân, nước bọt); ngâm rửa đồ chơi của bé định kỳ bằng dung dịch sát khuẩn.

Phát ban dạng phỏng nước do tay chân miệng có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm.

Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện An Sinh – Đồng hành bảo vệ sức khỏe cho bé

Khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh tay chân miệng hoặc xuất hiện các triệu chứng cảnh báo như sốt cao liên tục không hạ, giật mình, lừ đừ, tay chân run, đi loạng choạng quấy khóc vô cớ hay nôn nhiều, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ khám và chẩn đoán phân độ kịp thời.

Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh là địa chỉ y tế uy tín tại TP. Hồ Chí Minh trong thăm khám, tầm soát và điều trị các bệnh lý truyền nhiễm ở trẻ nhỏ. Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nhi giàu kinh nghiệm, tận tâm cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại, bệnh viện mang đến phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả, giúp trẻ nhanh chóng khỏi bệnh. Bên cạnh đó, Bệnh viện An Sinh ứng dụng hệ thống Bệnh án điện tử ngoại trú (EMR) giúp phụ huynh chủ động lưu trữ, tra cứu lịch sử thăm khám và quản lý hồ sơ sức khỏe của con yêu một cách tiện lợi và bảo mật.

Chủ động nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh tay chân miệng ở trẻ em và áp dụng đúng phác đồ chăm sóc chuẩn giúp trẻ nhanh chóng khỏi bệnh, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Ngay khi phát hiện bé có các biểu hiện bất thường như sốt cao khó hạ, giật mình chới với hay loét miệng bỏ ăn, ba mẹ cần đưa trẻ đến chuyên khoa Nhi ngay để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa thăm khám và điều trị kịp thời.