Viêm loét đại tràng (Ulcerative Colitis – UC) là một bệnh viêm mạn tính có thể khiến cuộc sống trở nên khó đoán. Các đợt bùng phát triệu chứng thường rất căng thẳng và có thể kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Ngay cả khi bệnh đang ở giai đoạn thuyên giảm, nhiều người vẫn cảm thấy mệt mỏi, khó duy trì công việc hoặc hạn chế trong việc gặp gỡ bạn bè. Vì vậy, việc sống chung với viêm loét đại tràng không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động đáng kể đến sức khỏe tinh thần.

Căng thẳng có gây viêm loét đại tràng không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy căng thẳng trực tiếp gây ra bệnh viêm ruột (IBD), bao gồm viêm loét đại tràng và bệnh Crohn. Tuy nhiên, căng thẳng có thể kích hoạt các đợt bùng phát triệu chứng.

Người mắc UC có nguy cơ lo âu và trầm cảm cao hơn so với người không mắc bệnh. Nguy cơ này còn cao hơn ở phụ nữ. Các nghiên cứu trên động vật mắc IBD cũng cho thấy dấu hiệu rối loạn tâm trạng.

Tin tích cực là có những biện pháp giúp cải thiện tâm trạng, ngay cả khi các triệu chứng bệnh khiến bạn mệt mỏi hoặc chán nản.

Viêm loét đại tràng và các vấn đề sức khỏe tâm thần

Việc thường xuyên ốm đau có thể ảnh hưởng nặng nề đến cả thể chất và tinh thần. Với những người mắc bệnh mạn tính như UC, chăm sóc sức khỏe tâm thần là yếu tố rất quan trọng.

Các vấn đề về tâm trạng, đặc biệt là trầm cảm, có thể:

• Rút ngắn khoảng thời gian giữa các đợt bùng phát ở một số người

• Khiến việc tuân thủ điều trị trở nên khó khăn hơn

• Làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng như tiêu chảy hoặc đau bụng nếu dùng thuốc không đều đặn

Vì sao căng thẳng và tâm trạng có thể ảnh hưởng đến UC?

Các chuyên gia vẫn chưa xác định chính xác mối liên hệ giữa căng thẳng, tâm trạng và các đợt bùng phát UC. Tuy nhiên, một số giả thuyết đã được đưa ra:

Viêm nhiễm

Căng thẳng kích thích cơ thể giải phóng các cytokine – những chất trung gian gây viêm. Nếu tồn tại kéo dài, các cytokine này có thể làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm. Viêm cũng có thể ảnh hưởng đến serotonin, một chất dẫn truyền thần kinh chủ yếu được sản xuất trong ruột và liên quan đến tâm trạng.

Mối liên hệ giữa ruột và não

Lo âu và trầm cảm có thể làm nặng thêm các triệu chứng UC. Ngược lại, rối loạn tiêu hóa cũng có thể tác động tiêu cực đến tâm trạng, tạo thành một vòng luẩn quẩn.

Vi khuẩn đường ruột

Căng thẳng có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột. Nghiên cứu cho thấy vi khuẩn đường ruột có ảnh hưởng đến cảm xúc, hệ miễn dịch và cảm nhận đau.

Thuốc điều trị

Một số thuốc corticosteroid dùng trong điều trị UC có thể gây thay đổi tâm trạng trong thời gian sử dụng.

Những cách giúp cải thiện tâm trạng khi sống chung với UC

Hít thở sâu

Thở bằng cơ hoành có thể kích hoạt phản ứng thư giãn của cơ thể, giúp giảm lo âu và trầm cảm.

Cách thực hiện:

• Hít vào bằng mũi trong 4–5 giây

• Đặt tay lên bụng, cảm nhận bụng phồng lên

• Giữ hơi thở trong vài giây

• Thở ra bằng miệng trong khoảng 6 giây

• Lặp lại trong 5–15 phút

Tập trung vào hiện tại

Thiền chánh niệm, đặc biệt là chú ý vào hơi thở, có thể:

• Giảm lo âu và trầm cảm

• Giúp cảm nhận ít đau hơn

Các nghiên cứu hình ảnh cho thấy trung tâm xử lý đau trong não hoạt động ít hơn ở những người thực hành chánh niệm.

Liệu pháp hỗ trợ tâm lý

Ngay cả khi không mắc bệnh tâm thần, người bị UC vẫn có thể hưởng lợi từ các liệu pháp hỗ trợ tâm lý nhằm kiểm soát căng thẳng liên quan đến bệnh.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ về:

• Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT)

• Liệu pháp thôi miên hướng vào đường ruột

• Liệu pháp quản lý căng thẳng

Vận động thể chất phù hợp

Tập thể dục có lợi cho tâm trạng và trong một số trường hợp, hiệu quả tương đương thuốc chống trầm cảm. Tuy nhiên, cần lắng nghe cơ thể.

Hoạt động quá mức trong thời gian dài có thể làm tăng viêm và làm nặng triệu chứng UC.

Các hình thức vận động phù hợp gồm:

• Tập thể dục cường độ vừa phải như đi bộ hoặc yoga

• Tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT) – được xem là an toàn với người mắc IBD

• Tập luyện sức đề kháng (tập tạ), có thể giúp giảm triệu chứng trầm cảm

Tìm kiếm sự hỗ trợ

Nói chuyện với chuyên gia tâm lý, đặc biệt là người có kinh nghiệm với UC, có thể giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn. Gặp gỡ những người có cùng hoàn cảnh cũng giúp giảm cảm giác cô đơn.

Thuốc chống trầm cảm

Một số bằng chứng cho thấy thuốc chống trầm cảm có thể cải thiện tâm trạng và làm dịu các triệu chứng đường ruột. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, vì một số thuốc có thể gây tác dụng phụ làm nặng thêm bệnh viêm ruột.

---

Ngủ đủ giấc và chăm sóc bản thân

• Người trưởng thành nên ngủ từ 7–9 giờ mỗi đêm

• Mất ngủ liên quan đến trầm cảm và mức độ viêm cao hơn

• Tập thể dục ngoài trời, đi bộ dưới tán cây hoặc tiếp xúc với không gian xanh có thể giúp giảm căng thẳng

• Cho phép bản thân cảm nhận và chấp nhận cảm xúc tiêu cực thay vì cố gắng phủ nhận chúng

Khi nào cần quan tâm đặc biệt đến sức khỏe tâm thần?

Bạn nên trao đổi với bác sĩ nếu tâm trạng của bạn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Buồn bã, tuyệt vọng kéo dài

• Mất hứng thú với các hoạt động yêu thích

• Khó tập trung

• Ngủ quá nhiều hoặc quá ít

• Thay đổi cảm giác thèm ăn

• Dễ cáu gắt

• Lo lắng không kiểm soát

Nếu bạn từng có ý nghĩ về cái chết hoặc tự tử, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ ngay lập tức từ bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn tâm lý.

Bệnh viện An Sinh
(Nguồn tham khảo: WebMD)
Sức khỏe và hạnh phúc của gia đình bạn