• Con người trên toàn thế giới đốt cháy lượng calo tương đương nhau mỗi ngày, bất kể lối sống hay mức độ vận động.

• Mô hình “tiêu hao năng lượng hàng ngày bị hạn chế” cho rằng cơ thể có giới hạn nhất định về năng lượng tiêu hao.

• Việc tiếp cận thực phẩm quá dễ dàng, đặc biệt là thực phẩm siêu chế biến, có thể đóng vai trò lớn hơn trong béo phì so với lối sống ít vận động.

Béo phì phổ biến hơn ở những cộng đồng sống trong khu vực kinh tế phát triển so với nhóm sống theo lối sống săn bắt – hái lượm hoặc chăn thả gia súc. Từ lâu, các chuyên gia y tế cho rằng lối sống ít vận động ở các nước công nghiệp là nguyên nhân quan trọng khiến tỷ lệ béo phì gia tăng.

Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây đăng trên PNAS đã đặt lại giả định này. Dựa trên dữ liệu lớn từ hàng chục quốc gia, các nhà khoa học phát hiện mức tiêu hao năng lượng hàng ngày gần như tương đồng giữa các nhóm kinh tế – xã hội: nhân viên văn phòng tại Mỹ đốt cháy lượng calo gần bằng những người chăn nuôi gia súc ở Siberia, thợ làm vườn ở Bolivia hay thợ săn hái lượm tại Tanzania.

Kết quả cho thấy chế độ ăn uống, chứ không phải hoạt động thể chất, mới là yếu tố thúc đẩy nguy cơ béo phì.

Tiêu hao năng lượng hàng ngày gần như đồng đều ở tất cả các nhóm dân số

Để đo năng lượng tiêu hao, các nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp “nước được dán nhãn kép” nhằm ước tính lượng khí CO₂ mà cơ thể thải ra. Dữ liệu được tổng hợp từ hơn 4.000 người trưởng thành thuộc 34 nhóm dân số khác nhau.

Sau khi chuẩn hóa kích thước cơ thể – vì cơ thể lớn cần nhiều năng lượng hơn – kết quả cho thấy:

• Người sống tại khu vực công nghiệp hóa đốt cháy ít năng lượng cơ bản hơn so với nhóm sống ở nơi kém phát triển hơn.

• Người dân ở những quốc gia giàu có tiêu tốn ít năng lượng cho chức năng sống cơ bản.

Nguyên nhân chưa rõ ràng. Một giả thuyết là hệ miễn dịch của người ở vùng nghèo tiêu hao nhiều năng lượng hơn khi chống nhiễm trùng. Ngược lại, người có điều kiện chăm sóc y tế tốt hơn ít phải chi năng lượng vào quá trình này.

Cơ thể có giới hạn về mức tiêu hao năng lượng hàng ngày

Đây là nghiên cứu lớn nhất ủng hộ mô hình “tiêu hao năng lượng bị hạn chế”.

Theo mô hình này:

• Con người tiến hóa để đốt cháy một lượng calo nhất định mỗi ngày.

• Dù hoạt động nhiều hay ít, mức tiêu hao năng lượng vẫn nằm trong khoảng hẹp.

Các nhà khoa học từng rất bất ngờ khi thấy người săn bắt – hái lượm đi bộ 12–15 km/ngày lại đốt cháy số calo tương đương nhân viên văn phòng có cùng kích thước cơ thể.

Những người tập luyện cường độ cao có thể đốt cháy nhiều calo trong thời gian ngắn, nhưng mức tiêu hao trung bình sẽ cân bằng lại theo thời gian. Ví dụ:

• Người chạy siêu marathon tiêu thụ rất nhiều năng lượng vào ngày thi đấu, nhưng không thể duy trì mức đó lâu dài.

Các giả thuyết giải thích hiện tượng này:

• Cơ thể phân bổ lại năng lượng để luôn nằm trong giới hạn năng lượng ngày.

• Hoặc cơ thể giảm các hoạt động khác như miễn dịch hay tăng trưởng để bù trừ.

Dù vậy, không phải tất cả chuyên gia đều đồng ý. Một số nhà khoa học cho rằng hoạt động thể chất hoặc sự kết hợp giữa vận động và chế độ ăn vẫn đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ béo phì.

Nguyên nhân có thể nằm ở việc tiếp cận calo quá dễ dàng

Tỷ lệ mỡ cơ thể cao ở các quốc gia công nghiệp có thể xuất phát từ việc calo dễ tiếp cận. Người dân ăn nhiều hơn lượng cơ thể có thể đốt cháy, dẫn đến tích mỡ.

Nghiên cứu không đánh giá khẩu phần hay chất lượng thực phẩm. Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản vẫn đúng:
Ăn nhiều calo hơn mức tiêu hao → tăng cân.

Một số chuyên gia dinh dưỡng đặt câu hỏi về ảnh hưởng của chất lượng thực phẩm. Hai món ăn có cùng calo nhưng:

• Thực phẩm siêu chế biến có thể khiến cơ thể hấp thụ calo nhanh hơn.

• Hoặc thực phẩm chế biến khiến chúng ta dễ ăn quá mức.

Hoạt động thể chất rất quan trọng cho sức khỏe, nhưng năng lượng tiêu hao từ vận động lại tương đối thấp so với lượng calo trong thực phẩm giàu năng lượng. Ví dụ:

• Ăn một chiếc hamburger, khoai tây chiên và Coca-Cola chỉ mất khoảng 10 phút.

• Nhưng để đốt số calo đó, có thể cần chạy đến 19 km – đòi hỏi nhiều thời gian và nỗ lực.

Bệnh viện An Sinh (Nguồn tham khảo: VerywellHealth)

Sức khỏe và hạnh phúc của gia đình bạn