Một nghiên cứu mới trên khỉ rhesus cho thấy việc giảm 30% lượng calo nạp vào trong 20 năm có thể làm chậm các dấu hiệu lão hóa của não bộ. Cụ thể, hạn chế calo giúp tăng tính toàn vẹn của tế bào thần kinh đệm và cải thiện khả năng kết nối thần kinh.

Dù việc giảm mạnh lượng calo ở người không được khuyến khích, nghiên cứu này cho thấy hạn chế calo có thể đóng vai trò trong việc duy trì chức năng não bộ tối ưu.

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Aging Cell, các nhà khoa học từ Đại học Boston phối hợp với Viện Quốc gia về Lão hóa đã theo dõi tác động của việc hạn chế calo kéo dài đối với não bộ khỉ rhesus.

Những con khỉ tiêu thụ ít hơn 30% lượng calo trong 20 năm cho thấy:

• Giảm rối loạn chuyển hóa trong não

• Giảm tổn thương oxy hóa

• Ít dấu hiệu suy giảm chức năng liên quan đến tuổi tác

Đặc biệt, các tế bào thần kinh đệm ở nhóm hạn chế calo duy trì tốt hơn lớp vỏ myelin, yếu tố quan trọng cho sự dẫn truyền và kết nối thần kinh. Nhờ đó, chất trắng của não được bảo tồn tốt hơn so với nhóm đối chứng.

Đối tượng và thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu bắt đầu từ những năm 1980, bao gồm 24 con khỉ rhesus đực và cái, trong độ tuổi từ 22 đến 37, với tuổi trung bình là 32,1 năm – tương đương khoảng 66 đến 108 tuổi ở người.

Khỉ rhesus có thể sống đến cuối độ tuổi 30 trong môi trường phòng thí nghiệm, trong khi tuổi thọ trung bình trong tự nhiên là khoảng 19 năm.

Ban đầu, nghiên cứu nhằm đánh giá liệu chế độ ăn hạn chế calo có kéo dài tuổi thọ của khỉ hay không, và kết quả cho thấy có lợi ích rõ rệt.

• Nhóm đối chứng: ăn chế độ cân bằng bình thường

• Nhóm can thiệp: ăn chế độ tương tự nhưng giảm 30% lượng calo

Điểm mới của nghiên cứu

Điểm nổi bật của nghiên cứu này là cung cấp bằng chứng cho thấy tác dụng bảo vệ thần kinh của việc hạn chế calo, vốn đã được ghi nhận ở các loài sống ngắn như loài gặm nhấm, cũng xuất hiện ở các loài sống lâu hơn.

Điều này làm nổi bật các cơ chế sinh học được bảo tồn, thay vì nhằm đưa ra một chế độ ăn cụ thể cho con người.

Hiện nay, một thử nghiệm lâm sàng đang tiếp tục đánh giá các dấu ấn sinh học của lão hóa ở người khi giảm lượng calo nạp vào.

Giảm 30% calo: Con số lớn và khó áp dụng cho con người

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng mục tiêu của nghiên cứu không phải khuyến khích con người giảm ăn đột ngột, mà nhằm làm rõ cơ sở sinh học thần kinh của quá trình lão hóa, đặc biệt ở các tế bào oligodendrocytes và microglia, và cách các can thiệp chuyển hóa như hạn chế calo tác động đến chúng.

Các bác sĩ cảnh báo rằng việc giảm hơn 30% lượng calo trong nhiều thập kỷ rất khó duy trì và có thể dẫn đến:

• Mất khối lượng cơ

• Thiếu hụt dinh dưỡng

• Mệt mỏi kéo dài

• Gia tăng các nguy cơ sức khỏe khác

Con người không phải là khỉ, và kết quả từ nghiên cứu trên động vật không thể áp dụng trực tiếp cho con người. Sự khác biệt về chuyển hóa, mức độ hoạt động và nhu cầu dinh dưỡng đòi hỏi các biện pháp cá nhân hóa và bền vững hơn.

Hạn chế calo vừa phải có thể mang lại lợi ích

Nghiên cứu CALERIE cho thấy việc giảm lượng calo ở mức 12% đến 25% có thể giúp:

• Cải thiện kiểm soát đường huyết

• Giảm viêm

• Cải thiện cholesterol

• Nâng cao sức khỏe chuyển hóa tổng thể

Quá trình lão hóa não còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như di truyền, hoạt động thể chất, giấc ngủ và lối sống nói chung.

Chế độ ăn và vai trò của tế bào thần kinh đệm

Não bộ gồm các tế bào thần kinh và tế bào thần kinh đệm. Trước đây, nghiên cứu thần kinh chủ yếu tập trung vào tế bào thần kinh, nhưng các công nghệ hiện đại như giải trình tự tế bào đơn đã cho thấy tế bào thần kinh đệm đóng vai trò tích cực trong tính dẻo dai, học tập và lão hóa não.

• Microglia là các tế bào miễn dịch của não, giúp dọn dẹp mảnh vụn và điều chỉnh kết nối thần kinh. Khi lão hóa, chúng có thể trở nên gây viêm mạn tính.

• Oligodendrocytes tạo ra lớp vỏ myelin, hỗ trợ dẫn truyền điện và chuyển hóa cho sợi trục. Khi lão hóa, các tế bào này dễ bị tổn thương và giảm khả năng myelin hóa.

Do các tế bào này hoạt động trong một mạng lưới liên kết, tổn thương ở một loại tế bào có thể gây ảnh hưởng dây chuyền đến toàn bộ hệ thống.

Nghiên cứu cho thấy hạn chế calo giúp:

• Giảm tổn thương DNA ty thể do oxy hóa ở tế bào oligodendrocyte

• Giảm tình trạng viêm ở tế bào microglia

• Duy trì cân bằng miễn dịch trong não khi lão hóa

Khuyến nghị từ các chuyên gia

Mặc dù thừa nhận lợi ích của việc hạn chế calo đối với lão hóa não, các bác sĩ nhấn mạnh rằng hạn chế quá mức là không cần thiết.

Cách tiếp cận thực tế hơn là:

• Giảm calo vừa phải và bền vững, khoảng 10%–20%

• Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng

• Kết hợp với hoạt động thể chất thường xuyên

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng hạn chế calo không phù hợp cho tất cả mọi người. Phản ứng của mỗi cá nhân phụ thuộc vào cân nặng ban đầu, chất lượng chế độ ăn và tình trạng sức khỏe tổng thể. Chất lượng thực phẩm trong giai đoạn hạn chế calo quan trọng không kém lượng calo tiêu thụ.

Các nghiên cứu trên người cho thấy việc kết hợp giảm calo với dinh dưỡng hợp lý giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm viêm và cải thiện huyết áp, trong khi cắt giảm calo nhưng bỏ qua chất lượng dinh dưỡng có thể làm giảm lợi ích và tăng nguy cơ sức khỏe.

Bệnh viện An Sinh (Nguồn tham khảo: Medical News Today)
Sức khỏe và hạnh phúc của gia đình bạn