Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD) có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp, tuy nhiên mối quan hệ nhân quả giữa hai tình trạng này vẫn chưa được xác định rõ ràng. Trước đây, MASLD được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

Nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ chất béo trong một cơ quan, trong trường hợp này là gan.

Hiện nay, vẫn chưa thể khẳng định liệu lượng mỡ dư thừa trong gan có trực tiếp gây ra tăng huyết áp hay tăng huyết áp góp phần làm phát triển gan nhiễm mỡ. Các nhà khoa học cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu hơn để trả lời chính xác những câu hỏi này.

Mối liên hệ hai chiều giữa MASLD và tăng huyết áp

Nhiều nghiên cứu đã xác nhận rằng mối liên hệ giữa gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa và tăng huyết áp là hai chiều, tức là hai tình trạng này có thể góp phần thúc đẩy lẫn nhau.

• Người bị tăng huyết áp có nguy cơ cao mắc MASLD

• Người mắc MASLD cũng có nguy cơ cao bị tăng huyết áp

Cơ chế tiềm tàng liên kết gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp

Hiện chưa rõ chính xác cơ chế nào liên kết MASLD với tăng huyết áp. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy một số yếu tố có thể đóng vai trò quan trọng:

Viêm toàn thân

Gan nhiễm mỡ có thể gây viêm toàn thân, từ đó kích hoạt quá mức hệ thần kinh giao cảm và góp phần làm tăng huyết áp.

Kháng insulin

Kháng insulin là tình trạng cơ thể không phản ứng hiệu quả với hormone insulin. Gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp thường cùng tồn tại và đều có liên quan mật thiết đến tình trạng này.

Căng thẳng oxy hóa

Căng thẳng oxy hóa là sự mất cân bằng giữa các gốc tự do gây hại và chất chống oxy hóa trong cơ thể. Gan nhiễm mỡ có thể làm tăng căng thẳng oxy hóa toàn thân, góp phần thúc đẩy tăng huyết áp.

Co mạch

Gan nhiễm mỡ có thể làm rối loạn các hormone điều hòa sự co giãn mạch máu. Khi mạch máu bị co hẹp, áp lực cần thiết để máu lưu thông sẽ tăng lên, dẫn đến tăng huyết áp.

Yếu tố nguy cơ chung của gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp

Ngoài các cơ chế tiềm tàng, MASLD và tăng huyết áp còn có chung nhiều yếu tố nguy cơ, bao gồm:

• Tăng cholesterol

• Đái tháo đường

• Béo phì

Nhiều tình trạng trong số này thường chồng chéo và ảnh hưởng lẫn nhau.

Tăng huyết áp phổ biến như thế nào ở người mắc MASLD?

Ước tính có tới 40% người mắc MASLD bị tăng huyết áp. Một số nghiên cứu khác cho thấy khoảng 50% người bị tăng huyết áp cũng mắc gan nhiễm mỡ.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý vì những người mắc đồng thời cả hai bệnh có nguy cơ tử vong và biến chứng nghiêm trọng cao hơn.

Một nghiên cứu cho thấy:

• 46% người mắc gan nhiễm mỡ cũng bị tăng huyết áp

• Những người mắc cả hai tình trạng này có nguy cơ cao hơn về tử vong do bệnh tim mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các nguyên nhân khác

Ngoài ra, nguy cơ xơ vữa động mạch – tình trạng động mạch bị cứng lại – cũng tăng đáng kể khi cả hai bệnh cùng tồn tại.

Mức độ nghiêm trọng của gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp

Gan nhiễm mỡ ở mức độ nặng hơn có thể ảnh hưởng xấu đến huyết áp. Nghiên cứu cho thấy lượng mỡ trong gan càng cao thì nguy cơ tăng huyết áp càng lớn, và việc cải thiện sức khỏe gan có thể làm giảm nguy cơ này.

Mức độ kiểm soát tăng huyết áp cũng đóng vai trò quan trọng. Một nghiên cứu so sánh:

• Người mắc gan nhiễm mỡ kèm tăng huyết áp không được kiểm soát

• Người mắc gan nhiễm mỡ kèm tăng huyết áp được kiểm soát tốt

Kết quả cho thấy nhóm tăng huyết áp không kiểm soát có nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể.

Béo phì, gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp

Béo phì là nguyên nhân quan trọng dẫn đến MASLD và là yếu tố nguy cơ chung của cả gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp.

Ở người béo phì, gan nhiễm mỡ rất phổ biến, với tỷ lệ ước tính từ 50% đến 90%.

Gan nhiễm mỡ thường liên quan đến hội chứng chuyển hóa, bao gồm:

• Béo phì vùng bụng

• Tăng huyết áp

• Đường huyết cao

• Triglyceride cao

• Cholesterol HDL thấp

Người được chẩn đoán hội chứng chuyển hóa khi có ít nhất ba trong năm yếu tố trên.

Cách kiểm soát tăng huyết áp và gan nhiễm mỡ

Do các yếu tố nguy cơ của hai bệnh trùng lặp, nên các biện pháp kiểm soát cũng tương tự nhau. Ba thay đổi lối sống quan trọng bao gồm:

Chế độ ăn uống lành mạnh

Ăn uống cân đối, kiểm soát lượng calo, tăng cường trái cây, rau quả, protein nạc và ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế thịt đỏ và đồ uống có đường. Thực phẩm giàu carbohydrate đơn giản và chất béo bão hòa có thể thúc đẩy gan nhiễm mỡ.

Giảm cân nếu thừa cân

Giảm lượng calo nạp vào kết hợp với tập thể dục giúp giảm cân và cải thiện cả gan nhiễm mỡ lẫn huyết áp.

Tập thể dục thường xuyên

Duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần. Nếu chưa có thói quen tập luyện, nên trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu.

Các biện pháp hỗ trợ kiểm soát bệnh

Ngoài thay đổi lối sống, một số biện pháp khác có thể giúp kiểm soát cả hai tình trạng:

• Kiểm soát cholesterol

• Tránh rượu vì rượu làm tăng tích tụ mỡ trong gan

• Kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường nếu mắc

Hiện chưa có thuốc nào được phê duyệt chính thức cho MASLD. Tuy nhiên, đối với trường hợp tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASH), FDA đã phê duyệt resmetirom (Rezdiffra) và semaglutide (Wegovy) trong trường hợp có xơ hóa gan mức độ trung bình đến nặng. Các thuốc này được sử dụng kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục.

Hậu quả khi gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp không được điều trị

Nếu không được điều trị, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành xơ gan, khiến mô gan khỏe mạnh bị thay thế bằng mô sẹo, làm suy giảm chức năng gan. Xơ gan tiến triển có thể dẫn đến suy gan, ung thư gan và các loại ung thư khác.

Người mắc MASLD cũng có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn, đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở nhóm bệnh nhân này.

Tăng huyết áp không được điều trị có thể gây tổn thương tim, mạch máu và não, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Kết luận

Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD) có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp và hai tình trạng này tác động qua lại lẫn nhau. Chúng có chung nhiều yếu tố nguy cơ và chiến lược điều trị, đặc biệt là thay đổi lối sống như ăn uống lành mạnh, tập thể dục và giảm cân.

Những người mắc đồng thời gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp có nguy cơ cao gặp các biến chứng nghiêm trọng. Do đó, việc phát hiện sớm, điều trị và kiểm soát hai tình trạng này kịp thời là vô cùng quan trọng.

Bệnh viện An Sinh (Nguồn tham khảo: WebMD)
Sức khỏe và hạnh phúc của gia đình bạn