Tại Việt Nam, khi nhắc đến cụm từ “chăm sóc giảm nhẹ”, không ít gia đình và người bệnh lập tức mang tâm lý hoang mang, nặng nề vì cho rằng đây là dấu hiệu bác sĩ đã “bó tay”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, đây là một hiểu lầm tai hại khiến rất nhiều người bệnh mắc bệnh mạn tính nặng hoặc ung thư bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để kiểm soát đau, xoa dịu tâm lý và cải thiện chất lượng sống. Vậy phương pháp chăm sóc này bắt đầu từ khi nào? Mang lại lợi ích gì? Hãy cùng lắng nghe những chia sẻ chuyên môn từ các chuyên gia tại tọa đàm nhân Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới (10/10) do Bệnh viện Đa khoa An Sinh phối hợp tổ chức.

Hiểu lầm phổ biến: Chăm sóc giảm nhẹ là “từ bỏ điều trị”?

Nhiều người bệnh và thân nhân thường từ chối dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ vì nghĩ rằng đồng ý tiếp nhận nghĩa là chấp nhận đầu hàng số phận. Chia sẻ tại tọa đàm y khoa, TS.BS Thân Hà Ngọc Thể, Chủ tịch Hội Y học Chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam nhấn mạnh:

“Chăm sóc giảm nhẹ có thể bắt đầu sớm và song hành các phương pháp điều trị đặc hiệu, không phải đợi đến giai đoạn cuối đời.”

Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu có khoảng 57 triệu người có nhu cầu được chăm sóc giảm nhẹ, nhưng hiện chỉ khoảng 14% được tiếp cận dịch vụ này.

TS.BS Thân Hà Ngọc Thể, Chủ tịch Hội Y học Chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam, ở tọa đàm “Chăm sóc giảm nhẹ tại bệnh viện”.

Người bệnh nào cần được chăm sóc giảm nhẹ?

Trước đây, hướng dẫn quốc gia năm 2006 chủ yếu tập trung vào bệnh nhân ung thư và HIV/AIDS. Tuy nhiên, theo Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc giảm nhẹ năm 2022 của Bộ Y tế, đối tượng cần được can thiệp đã mở rộng ra rất nhiều nhóm bệnh mạn tính giai đoạn tiến triển:

• Người mắc các bệnh lý ung thư ở mọi giai đoạn có triệu chứng nặng nề.
• Bệnh nhân suy tim sung huyết, suy thận mạn tiến triển cần lọc máu hoặc ghép thận.
• Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi.
• Bệnh nhân xơ gan mất bù, viêm gan giai đoạn muộn.
• Bệnh nhân mắc các bệnh thần kinh thoái hóa: sa sút trí tuệ (Alzheimer), xơ cứng cột bên teo cơ…

TS.BS Mai Văn Điển, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Sinh tại tọa đàm hưởng ứng Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới.

Lợi ích then chốt của việc chăm sóc giảm nhẹ từ sớm

Chăm sóc giảm nhẹ không chỉ là một phương pháp điều trị y khoa đơn thuần mà là sự kết hợp toàn diện giữa y học, tâm lý và công tác xã hội:

Kiểm soát cơn đau và các triệu chứng khó chịu

Theo BS.CKI Nguyễn Mạnh Duy, Phó trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Ung bướu TP HCM, kiểm soát đau cần đánh giá cơn đau, nhận diện tình huống khẩn cấp, lựa chọn phương án phù hợp và theo dõi hiệu quả để điều chỉnh. Mục tiêu không chỉ làm điểm đau thấp hơn mà còn giúp người bệnh ngủ tốt hơn, vận động dễ chịu hơn và giúp người chăm sóc tự tin hơn.

Giải tỏa áp lực tâm lý và cải thiện giấc ngủ

BS.CKII Nguyễn Thị Hương, Phó giám đốc Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện K chia sẻ: Chăm sóc giảm nhẹ giúp bệnh nhân ung thư cải thiện triệu chứng, giảm lo âu, mất ngủ và hỗ trợ gia đình. Khảo sát 80 bệnh nhân tại bệnh viện năm 2024 ghi nhận tình trạng đau, mất ngủ, lo lắng và buồn bã đều cải thiện sau chăm sóc.

Giảm tải gánh nặng cho người chăm sóc

Khi người bệnh bớt đau đớn và tinh thần ổn định, người thân trong gia đình cũng giải tỏa được áp lực chăm sóc, tự tin hơn trong các thao tác hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày.

Chăm sóc giảm nhẹ: Trách nhiệm và đạo đức y khoa trong bệnh viện đa khoa

GS.TSKH Phạm Mạnh Hùng, Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh việc cần thay đổi nhận thức, không đồng nhất chăm sóc giảm nhẹ với chăm sóc cuối đời hay hấp hối. Theo ông, chăm sóc giảm nhẹ không nên được xem là công việc riêng của một khoa chuyên môn mà cần trở thành một phần trong hoạt động thường ngày của mọi khoa, phòng tại bệnh viện đa khoa. Việc này không nhất thiết phải chờ thành lập đơn vị chuyên trách hay bổ sung nhiều nhân lực mới có thể triển khai. Đây là một nội dung quan trọng của đạo đức y khoa, thể hiện trách nhiệm xoa dịu đau đớn và những khó khăn người bệnh phải trải qua.

GS.TSKH Phạm Mạnh Hùng, Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại tọa đàm nhân Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới (10/10) do Bệnh viện Đa khoa An Sinh phối hợp tổ chức.

Thực hiện định hướng này, TS.BS Trần Quang Tuấn, Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho biết bệnh viện đang tích cực:

• Tích hợp chăm sóc giảm nhẹ vào tất cả các khoa lâm sàng (khoa ung bướu, lão khoa, nội tim mạch, hồi sức cấp cứu…).
• Thành lập nhóm chuyên môn nòng cốt để hội chẩn và can thiệp kịp thời các ca bệnh phức tạp.
• Liên kết với phòng công tác xã hội nhằm hỗ trợ gia đình người bệnh giải quyết các khó khăn về thủ tục, chi phí điều trị và định hướng chăm sóc tiếp nối tại nhà.

TS.BS Trần Quang Tuấn tại tọa đàm hưởng ứng Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới .

Một tín hiệu đáng mừng cho người bệnh nặng là Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư về thanh toán bảo hiểm y tế (BHYT) cho hình thức khám chữa bệnh y học gia đình, tại nhà và từ xa.

• 7 nhóm đối tượng dự kiến: Trong đó ưu tiên người bệnh giai đoạn cuối đời và người mắc bệnh mạn tính nặng hạn chế khả năng đi lại (như suy tim, suy thận, tai biến…).
• Phạm vi chi trả: Dự kiến bao gồm thuốc men, thiết bị y tế và các xét nghiệm thực hiện tại nhà.
• Mô hình thí điểm tại TP HCM: Đang phát triển các đội chăm sóc sức khỏe liên tục theo địa bàn dân cư, giúp giảm thiểu tối đa gánh nặng đưa bệnh nhân nặng di chuyển tới bệnh viện tái khám định kỳ.

Chăm sóc giảm nhẹ không phải là điểm dừng của hy vọng, mà là cầu nối mang lại sự bình yên và nâng niu từng khoảnh khắc sống cho người bệnh. Khi đối mặt với bệnh mạn tính hay ung thư, người bệnh và gia đình hãy chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị về việc can thiệp chăm sóc giảm nhẹ càng sớm càng tốt.

Nguồn tham khảo

1. Bộ Y tế (2022). Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc giảm nhẹ.
2. Tổ chức Y tế Thế giới – WHO. Palliative Care Fact Sheet.
3. VnExpress (2024). Chăm sóc giảm nhẹ bị hiểu nhầm là buông xuôi điều trị. Lấy từ VnExpress.