Trong bối cảnh TP.HCM vừa ghi nhận một sinh viên mắc viêm não mô cầu và đang theo dõi các trường hợp tiếp xúc gần, cùng với ca tử vong nghi do bệnh này tại Phú Quốc trước đó, các chuyên gia y tế cảnh báo đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể chuyển nặng và gây tử vong chỉ trong thời gian rất ngắn nếu chậm trễ xử trí.

Từ triệu chứng nhẹ đến nguy kịch chỉ trong 24 giờ

Theo Bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Thạch – Phó Trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, viêm màng não mô cầu là một trong những bệnh nhiễm khuẩn có tốc độ diễn tiến nhanh nhất trong y khoa.

Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần như nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt. Tuy nhiên, khác với cúm mùa, bệnh không lây lan xa trong không khí mà chủ yếu trong phạm vi gần.

Điều đáng lo ngại là bệnh thường khởi phát với các triệu chứng rất dễ nhầm lẫn như sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn. Nhưng chỉ trong vài giờ, người bệnh có thể chuyển sang tình trạng nặng với các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, li bì, nổi ban xuất huyết (đốm đỏ tím trên da), tay chân lạnh, rối loạn ý thức, thậm chí sốc nhiễm trùng.

“Có những trường hợp từ lúc bắt đầu sốt đến khi nguy kịch chỉ trong vài giờ đến 1-2 ngày, thậm chí tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời”, bác sĩ Thạch cho biết.

Người dân có đang “quá lo lắng”?

Sau các ca bệnh gần đây, nhiều phụ huynh đưa con đi tiêm vaccine gấp. Tuy nhiên, theo bác sĩ Thạch, tâm lý lo lắng là dễ hiểu nhưng cần bình tĩnh và hành động đúng.

“Một ca bệnh đơn lẻ không đồng nghĩa cả cộng đồng đang bị đe dọa ngay lập tức. Việc đổ dồn đi tiêm trong thời điểm này không phải là biện pháp cấp bách nhất, thậm chí có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu tập trung đông người”, bác sĩ nói.

Đáng lưu ý, vaccine não mô cầu không có tác dụng bảo vệ ngay lập tức. Miễn dịch thường hình thành sau khoảng 7-14 ngày, thậm chí cần tiêm đủ liều mới đạt hiệu quả tối ưu.

Trong khi đó, với những người tiếp xúc gần ca bệnh (người sống cùng nhà, bạn học, người chăm sóc trực tiếp trong vòng 7 ngày trước khi phát bệnh), biện pháp cần thực hiện ngay là dùng kháng sinh dự phòng theo chỉ định y tế, thay vì chờ tiêm vaccine.

Nên đưa trẻ đi khám sớm trong 4-6 giờ đầu khi có dấu hiệu nghi ngờ

Các chuyên gia nhấn mạnh, yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ diễn tiến nặng là phát hiện sớm và đưa đến cơ sở y tế kịp thời.

Theo bác sĩ Thạch, khi trẻ sốt cao kèm các dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm, tốt nhất trong vòng 4-6 giờ đầu để được đánh giá và xử trí phù hợp.

Các dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:

-Nôn nhiều, quấy khóc dữ dội hoặc lừ đừ bất thường

-Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi ban đỏ tím

-Cứng cổ (ở trẻ lớn), thóp phồng (ở trẻ nhỏ)

-Xuất hiện ban xuất huyết, dù chỉ là vài chấm nhỏ

“Không nên chờ đến khi có đầy đủ triệu chứng điển hình mới đi viện. Chỉ cần sốt kèm dấu hiệu nghi ngờ là nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm”, bác sĩ khuyến cáo.

Phụ huynh cần làm gì khi con sốt?

Trong bối cảnh các điểm tiêm chủng quá tải, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần ưu tiên các biện pháp bảo vệ thiết thực:

Trước mắt (hàng ngày):

– Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên

– Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người

– Không dùng chung vật dụng cá nhân

– Giữ nhà cửa thông thoáng

Theo dõi sát các dấu hiệu của trẻ:
Nếu trẻ chỉ sốt nhẹ, không có yếu tố tiếp xúc gần và không có dấu hiệu bất thường, có thể hạ sốt bằng Paracetamol theo đúng liều và tiếp tục theo dõi.

Tuy nhiên, nếu:

– Trẻ sốt kèm yếu tố tiếp xúc gần ca bệnh hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ như li bì, nôn, ban đỏ tím

→ Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế trong vòng 1-2 giờ, không chờ đợi.

Tiêm vaccine: cần thiết nhưng không “chạy theo đám đông”

Tiêm vaccine vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả lâu dài. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên:

– Chủ động lên kế hoạch tiêm trong thời gian phù hợp

– Tham khảo tư vấn từ cơ sở y tế uy tín

– Tránh tập trung đông người tại điểm tiêm trong thời điểm nhạy cảm

Bình tĩnh nhưng không chủ quan

Viêm não mô cầu không phải là bệnh mới, nhưng nguy hiểm ở chỗ diễn tiến nhanh và dễ bị nhầm với bệnh thông thường.

Trong bối cảnh xuất hiện các ca bệnh rải rác, nguy cơ lây lan vẫn hiện hữu. Do đó, người dân cần giữ tâm lý bình tĩnh, theo dõi sức khỏe sát sao, tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế và đặc biệt không bỏ lỡ “thời gian vàng” để điều trị.

“Một chút chậm trễ có thể phải trả giá rất lớn. Nhận biết sớm và xử trí kịp thời chính là yếu tố quyết định”, bác sĩ Thạch nhấn mạnh.