Trong những năm gần đây, thuốc lá điện tử đang ngày càng phổ biến trong giới trẻ, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh, sinh viên. Không ít người cho rằng đây chỉ là sản phẩm giải trí tạo “hơi nước” có mùi thơm, ít gây hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo việc sử dụng thuốc lá điện tử có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần và sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên.
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, các sản phẩm thuốc lá điện tử đều chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, làm thay đổi hành vi và cảm xúc, đặc biệt ở người trẻ.
Nicotine tác động trực tiếp đến não bộ đang phát triển
Não bộ con người tiếp tục phát triển cho đến khoảng 25 tuổi. Trong giai đoạn này, các vùng não liên quan đến kiểm soát cảm xúc, ra quyết định và khả năng tập trung vẫn đang hoàn thiện.
Nicotine trong thuốc lá điện tử khi đi vào cơ thể có thể nhanh chóng tác động đến hệ thần kinh trung ương. Chất này kích thích giải phóng dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn tạm thời. Tuy nhiên, việc tiếp xúc thường xuyên với nicotine có thể làm thay đổi hoạt động của não, dẫn đến tình trạng phụ thuộc.
Theo các chuyên gia y tế, việc sử dụng nicotine ở tuổi vị thành niên có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của não bộ, làm giảm khả năng ghi nhớ, tập trung và kiểm soát hành vi.
Gia tăng nguy cơ lo âu và rối loạn cảm xúc
Bên cạnh nguy cơ nghiện nicotine, thuốc lá điện tử còn có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần.
Một số nghiên cứu cho thấy thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ cao gặp các vấn đề như lo âu, căng thẳng và rối loạn giấc ngủ. Việc phụ thuộc nicotine có thể khiến người dùng cảm thấy bồn chồn, khó chịu khi không sử dụng, từ đó ảnh hưởng đến tâm trạng và sinh hoạt hàng ngày.
Ngoài ra, nicotine còn có thể làm tăng nhịp tim và kích thích hệ thần kinh, khiến người sử dụng dễ rơi vào trạng thái căng thẳng hoặc khó kiểm soát cảm xúc.
Theo cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới, thanh thiếu niên là nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm với các chất gây nghiện, do não bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển.
Những yếu tố khiến thanh thiếu niên dễ tiếp cận thuốc lá điện tử
Một trong những nguyên nhân khiến thuốc lá điện tử lan rộng trong giới trẻ là hình thức tiếp thị và thiết kế sản phẩm.
Nhiều thiết bị vape có hình dạng nhỏ gọn giống USB hoặc bút viết, dễ mang theo và khó nhận diện. Bên cạnh đó, dung dịch vape thường có nhiều hương vị trái cây, kẹo ngọt hoặc bạc hà, khiến sản phẩm trở nên hấp dẫn đối với người trẻ.
Ngoài ra, mạng xã hội cũng là môi trường quảng bá phổ biến, nơi các sản phẩm này được giới thiệu với hình ảnh hiện đại và phong cách “thời thượng”, dễ tác động đến tâm lý tò mò của thanh thiếu niên.
Khuyến cáo từ ngành y tế
Trước nguy cơ gia tăng sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ, các chuyên gia y tế khuyến cáo cần nâng cao nhận thức về tác hại của nicotine và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Để bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của thanh thiếu niên, mỗi cá nhân và gia đình cần:
- Không thử hoặc sử dụng thuốc lá điện tử dưới bất kỳ hình thức nào
• Tăng cường giáo dục về tác hại của nicotine trong gia đình và nhà trường
• Hạn chế tiếp xúc với các nội dung quảng bá thuốc lá trên mạng xã hội
• Khuyến khích xây dựng lối sống lành mạnh, không khói thuốc
Việc hiểu rõ những ảnh hưởng của thuốc lá điện tử đối với sức khỏe tâm thần sẽ giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc phòng ngừa, đồng thời góp phần bảo vệ sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.
